Gia công OEM và ODM: khác biệt và kinh nghiệm chọn đối tác sản xuất

Hình dung anh/chị nhắn cùng một câu cho hai nhà máy: “Bên em muốn làm dòng dầu gội mang thương hiệu riêng.” Nhà máy thứ nhất hỏi lại: muốn thành phần gì, đã có công thức chưa. Nhà máy thứ hai gửi ngay hai chục công thức có sẵn kèm ảnh chai, bảo chọn một cái rồi đổi mùi theo ý. Đó là hai con đường gia công OEM và ODM. Đi đường nào sẽ quyết định tiền bỏ ra lúc đầu, bao lâu có hàng và sản phẩm thật sự thuộc về ai.

OEM và ODM khác nhau ở chỗ ai cầm thiết kế

OEM (Original Equipment Manufacturer) là khi anh/chị mang thiết kế, bản vẽ hoặc công thức đến, nhà máy làm đúng theo đó và hàng mang thương hiệu của anh/chị. ODM (Original Design Manufacturer) đi chiều ngược lại: nhà máy có sẵn sản phẩm do họ phát triển, anh/chị chọn mẫu, chỉnh vài điểm rồi gắn tên mình lên. Hai bài OEM là gì và ODM là gì giải thích kỹ từng khái niệm. Ở đây chỉ cần nhớ: trong gia công OEM và ODM, điểm phân biệt lớn nhất là ai sở hữu thiết kế.

Hay đi kèm còn có chữ OBM, tức nhà máy tự thiết kế, tự sản xuất và bán dưới thương hiệu của chính họ. Ngoài đời, ranh giới giữa OEM và ODM không cứng như trong sách. Dự án dầu gội kia có thể bắt đầu từ công thức nền của nhà máy, rồi bỏ sulfate, thêm chiết xuất bưởi, đổi sang chai tự thiết kế. Gọi tên gì cũng được, miễn hai bên ghi rõ phần nào của ai.

Bảng so sánh gia công OEM và ODM theo sáu tiêu chí

Con số cụ thể thay đổi theo ngành, nên bảng dưới chỉ so theo hướng.

Tiêu chí	OEM	ODM
Ai sở hữu thiết kế	Bên đặt hàng, nếu hợp đồng ghi rõ	Thường là nhà máy, bên đặt hàng được quyền sử dụng
Chi phí ban đầu	Cao: thiết kế, khuôn, thử nghiệm, nhiều vòng mẫu	Thấp hơn: chủ yếu phí mẫu, bao bì, in logo
Thời gian ra hàng	Lâu hơn, nhất là khi phải làm khuôn mới	Nhanh hơn vì thiết kế và quy trình đã chạy sẵn
Mức tùy biến	Rộng, miễn nhà máy làm được	Trong phạm vi nhà máy cho phép: màu, mùi, logo, bao bì
Số lượng đặt tối thiểu	Thường cao hơn để bù tiền khuôn, cài đặt dây chuyền	Thường thấp hơn vì mẫu đó đang chạy cho nhiều khách
Rủi ro đụng hàng	Thấp, nếu có điều khoản bảo mật và độc quyền	Cao, cùng một mẫu có thể đang bán dưới nhiều tên

ODM rẻ và nhanh hơn, cái giá phải trả là sản phẩm không thật sự riêng. OEM tốn hơn, chậm hơn, đổi lại có thứ đối thủ không mua được ở cùng một catalogue. Khi so báo giá gia công OEM và ODM, nhớ tách tiền làm một lần (khuôn, phát triển mẫu) khỏi đơn giá mỗi sản phẩm, nếu không là đang so hai thứ khác nhau. Từng khoản có trong bài chi phí gia công OEM, cách thương lượng số lượng tối thiểu nằm ở bài MOQ là gì.

Lúc nào nên đi đường OEM

Trong hai hướng gia công OEM và ODM, OEM hợp với người đã biết rõ mình muốn gì và có lý do để sản phẩm phải khác. Thường đó là nhà phân phối bán một nhóm hàng nhiều năm, đã nghe đủ lời chê của khách và muốn làm phiên bản sửa đúng những chỗ đó. Hoặc doanh nghiệp có công thức, bản vẽ riêng, chỉ thiếu nơi sản xuất đạt chuẩn.

Dấu hiệu khác là sản phẩm phải đáp ứng yêu cầu kỹ thuật mà hàng có sẵn không đáp ứng được: phụ tùng phải lắp vừa một dòng xe nhất định, linh kiện phải khớp với máy của khách công nghiệp. Có điều, chỉ nên bắt đầu OEM khi đủ ngân sách cho vài vòng làm mẫu và chịu được việc lô đầu ra chậm hơn dự tính. Các bước của một dự án như vậy có trong bài quy trình gia công OEM.

Lúc nào ODM hợp lý hơn

ODM hợp khi tốc độ và vốn quan trọng hơn sự khác biệt. Thương hiệu mới cần hàng để bán trong vài tháng, chủ shop muốn thử một nhóm sản phẩm mới, nhà bán lẻ cần lấp nhanh một khoảng trống trên kệ: những trường hợp này đi ODM đỡ tốn hơn nhiều.

ODM cũng hợp với nhóm hàng mà khách ít để ý khác biệt kỹ thuật, quyết định mua nằm ở giá, bao bì và niềm tin vào người bán. Khăn giấy, túi đựng rác, nước lau sàn là vài ví dụ. Bỏ tiền làm khuôn riêng cho những món này hiếm khi thu hồi được. Nhiều chuỗi bán lẻ làm hàng private label theo đúng cách đó: chọn mẫu sẵn, đặt tên riêng, cạnh tranh bằng giá và độ phủ.

Đi đường lai: bắt đầu bằng ODM, chuyển dần sang OEM

Nhiều thương hiệu nhỏ kết hợp gia công OEM và ODM theo cách này, và người trong nghề thường coi đây là cách an toàn nhất. Lô đầu lấy mẫu ODM, đổi màu, làm bao bì riêng, đặt số lượng vừa phải. Bán vài tháng, gom phản hồi: khách khen gì, chê gì, trả hàng vì lý do gì. Khi đã chắc sản phẩm có chỗ đứng mới bỏ tiền làm bản OEM, sửa đúng những điểm khách phàn nàn.

Cái lợi là quyết định đầu tư lớn dựa trên số bán thật chứ không phải phỏng đoán. Cần lường trước một chuyện: lúc chuyển sang OEM có thể phải đổi nhà máy, vì không phải xưởng nào cũng có đội kỹ thuật phát triển sản phẩm mới. Chọn được nơi làm cả gia công OEM và ODM cho cùng nhóm hàng ngay từ đầu thì bước chuyển nhẹ hơn nhiều.

Chọn đối tác gia công OEM và ODM: năm điều nên xem

Đúng chuyên môn. Nhà máy làm nước giặt công nghiệp có thể rất giỏi về sản lượng nhưng lúng túng với dầu gội cần mùi hương tinh tế và chai in đẹp, nên xin xem hàng thật họ đã giao. Giấy tờ khớp nhau. Tên công ty trên báo giá, hợp đồng và tài khoản nhận tiền phải là một; ngành có điều kiện thì cần giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất.

Năng lực đúng mô hình. Với OEM, hỏi họ tự làm khuôn, tự phát triển công thức hay thuê ngoài. Với ODM, hỏi thẳng mẫu nào đang bán cho nhiều bên nhất. Công suất. Đơn nhỏ rơi vào mùa cao điểm rất dễ bị xếp sau. Người phụ trách. Cần một người nắm tiến độ, trả lời được câu hỏi kỹ thuật, không chỉ người bán hàng. Cách kiểm từng điểm có trong bài cách chọn xưởng gia công uy tín.

Những gì phải nằm trên giấy trước khi sản xuất

Phần lớn rắc rối trong gia công OEM và ODM không đến từ chất lượng mà từ những thứ hai bên tưởng đã hiểu nhau. Hợp đồng nên trả lời rõ: thiết kế, công thức, khuôn làm cho đơn hàng thuộc về ai, có được mang đi khi đổi nhà máy không. Nhà máy có được bán sản phẩm giống hệt cho bên khác không. Mẫu chuẩn nào là căn cứ nghiệm thu, lô không đạt xử lý ra sao. Hồ sơ công bố, kiểm nghiệm đứng tên ai.

Với ODM, đừng mong sở hữu thiết kế gốc, nhưng hoàn toàn có thể thương lượng độc quyền một màu, một kiểu bao bì hay một khu vực bán. Với OEM, thỏa thuận bảo mật nên ký ngay khi gửi bản vẽ. Danh sách điều khoản đầy đủ có trong bài hợp đồng gia công. Riêng tên và logo, nên tìm hiểu việc đăng ký bảo hộ tại Cục Sở hữu trí tuệ trước khi in bao bì, vì đó là phần chắc chắn của anh/chị.

Sai lầm hay gặp khi mới làm gia công OEM và ODM

Chọn OEM chỉ vì muốn có hàng riêng khi chưa biết sản phẩm có bán được không. Tiền khuôn, tiền mẫu bỏ ra trước, thị trường không đón nhận thì gần như mất trắng.

Chọn ODM rồi quảng cáo là độc quyền. Khách tìm bằng ảnh trên sàn là thấy cùng một mẫu đang bán dưới năm, sáu cái tên.

Bỏ qua khâu kiểm hàng theo lô vì mẫu duyệt đã đẹp. Mẫu đẹp không có nghĩa cả nghìn sản phẩm phía sau cũng đẹp, cách kiểm có trong bài AQL là gì.

Không hỏi chuyện các lô sau. Lô đầu được giá tốt, lô thứ ba thì tăng, hoặc nhà máy ngừng luôn mẫu ODM đó. Hỏi trước họ giữ giá bao lâu và báo trước bao lâu nếu dừng một mẫu.

Còn phân vân giữa gia công OEM và ODM thì thử tự trả lời một câu: sáu tháng nữa, khách mua hàng của mình vì điều gì? Nếu là giá tốt và người bán đáng tin, ODM là đủ. Nếu là một tính năng chỗ khác không có, sớm muộn anh/chị cũng sẽ cần OEM.

Inmax Á Châu làm gì ở giữa hai bên

Inmax Á Châu không tự sản xuất mọi thứ. Chúng tôi nghe anh/chị mô tả sản phẩm, cân nhắc nên đi OEM, ODM hay kết hợp, rồi tìm nhà máy hợp trong mạng lưới hàng nghìn nhà cung ứng thuộc hơn 50 ngành hàng. Từ vòng mẫu đầu, lúc chạy sản xuất tới khi kiểm từng lô trước khi giao, chúng tôi theo sát để việc gia công OEM và ODM của anh/chị không phải tự mò. Có thể xem trước nhóm hàng mỹ phẩm, gia dụng và điện tử tiêu dùng, hoặc gửi mô tả sản phẩm cho chúng tôi.