Thanh toán quốc tế khi nhập hàng: T/T, L/C hay nhờ thu, chọn cách nào?

“Nhà máy bên kia đòi cọc 30% bằng T/T, em có nên đòi mở L/C cho chắc không?” Doanh nghiệp lần đầu đặt hàng gia công ở nước ngoài hay hỏi câu này, và câu trả lời tùy vào giá trị đơn lẫn mức độ hai bên quen nhau. Bài này đi qua các phương thức thanh toán quốc tế hay gặp, mỗi cách ai đang ôm rủi ro, tốn phí ra sao, và vài cái bẫy nên tránh.

T/T: nhanh, rẻ, nhưng người mua ứng tiền trước

T/T là chuyển tiền bằng điện qua ngân hàng, cách thanh toán quốc tế đơn giản nhất. Kiểu quen thuộc khi đặt hàng gia công là cọc 30% sau khi ký hợp đồng, 70% còn lại trả trước khi giao hàng hoặc khi nhà cung cấp gửi bản sao vận đơn (B/L). Phí ngân hàng thấp, vài ngày là tiền tới.

Đổi lại, gần như mọi rủi ro nằm phía người mua. Trả 70% trước khi giao nghĩa là trả cả lô khi chưa thấy hàng đóng thùng. Trả theo bản sao vận đơn đỡ hơn vì hàng đã lên tàu, nhưng chất lượng thì vẫn chưa biết. Vì vậy T/T hợp với đơn vừa và nhỏ, nhà cung cấp đã làm quen, hoặc khi có người kiểm hàng tại xưởng trước khi trả đợt cuối.

L/C: ngân hàng đứng giữa, chứng từ phải khớp từng chữ

Với thư tín dụng (L/C), ngân hàng bên người mua cam kết trả tiền cho người bán nếu người bán xuất trình bộ chứng từ đúng như L/C yêu cầu. Phần lớn L/C trong thanh toán quốc tế hiện nay dẫn chiếu bộ quy tắc UCP 600 do Phòng Thương mại Quốc tế (ICC) ban hành. Người bán có ngân hàng bảo đảm, người mua chỉ phải trả khi có chứng từ cho thấy hàng đã giao.

Chỗ hay bị hiểu lầm: ngân hàng chỉ xem giấy, không xem hàng. Chứng từ khớp là ngân hàng trả, kể cả khi trong thùng là hàng lỗi. Muốn chắc hơn, hãy ghi vào L/C yêu cầu có chứng thư giám định do bên thứ ba cấp. Ngược lại, chỉ cần sai một chữ trong tên hàng, sai ngày giao hay thiếu một bản chứng từ, ngân hàng có quyền từ chối và hai bên lại mất thời gian sửa.

Chi phí L/C cao hơn T/T khá nhiều: phí mở, phí sửa đổi, phí thanh toán, phí khi chứng từ bất hợp lệ, chưa kể người mua thường phải ký quỹ. L/C hợp với đơn giá trị lớn, nhà cung cấp mới, hoặc khi chính người bán cũng chưa tin người mua.

Nhờ thu D/P và D/A: ít nhà máy chịu với khách mới

Nhờ thu là người bán giao hàng rồi gửi bộ chứng từ qua ngân hàng để thu tiền hộ. Với D/P (trả tiền đổi chứng từ), người mua phải thanh toán mới nhận được vận đơn để lấy hàng. Với D/A (chấp nhận đổi chứng từ), người mua chỉ cần ký chấp nhận hối phiếu là nhận chứng từ, đến hạn mới trả tiền. Ngân hàng chỉ chuyển giấy tờ, không cam kết trả thay ai.

Đứng ở phía người mua, nhờ thu khá dễ chịu: phí thấp hơn L/C, không phải ứng tiền trước. Rủi ro dồn về người bán, nhất là D/A. Vì thế nhà máy thường chỉ nhận D/P, D/A với khách đã mua nhiều năm, đề nghị ngay đơn đầu tiên thì nhiều khả năng bị từ chối.

Đơn đầu tiên với nhà cung cấp lạ: chọn cách thanh toán quốc tế nào?

Đơn nhỏ, lô thử thì T/T là thực tế nhất, vì phí L/C có khi chiếm một phần đáng kể giá trị đơn. Giữ tiền cọc ở mức vừa phải và chỉ trả phần còn lại sau khi đã kiểm hàng. Đơn lớn với nhà máy chưa từng làm thì nên cân nhắc L/C, chấp nhận tốn phí để đổi lấy sự chắc chắn, và nhớ đưa yêu cầu kiểm hàng vào bộ chứng từ.

Nhiều người kết hợp: cọc T/T một phần nhỏ để nhà máy mua nguyên liệu, phần lớn còn lại trả bằng L/C trả ngay. Vài lô suôn sẻ rồi thì chuyển hẳn sang T/T cho gọn. Dù chọn cách nào, điều khoản thanh toán quốc tế phải ghi rõ trong hợp đồng gia công: tỷ lệ từng đợt, mốc trả, đồng tiền, bên nào chịu phí ngân hàng nào. Mốc trả tiền cũng nên đi cùng điều kiện Incoterms, vì FOB hay CIF sẽ quyết định khi nào có vận đơn trong tay.

Email báo “đổi số tài khoản”: dừng lại và gọi điện

Đây là kiểu lừa đảo gặp nhiều trong thanh toán quốc tế, và đã có doanh nghiệp mất trắng cả đợt cọc. Kẻ gian chiếm được hộp thư của một bên, hoặc lập tên miền na ná, rồi gửi email đúng lúc sắp trả tiền: “Tài khoản cũ đang bị kiểm toán, vui lòng chuyển sang tài khoản mới.”

Nguyên tắc rất đơn giản: hễ nhà cung cấp báo đổi tài khoản nhận tiền, hãy gọi điện xác minh bằng số điện thoại đã có từ trước, không dùng số ghi trong chính email đó. Để ý thêm tên người thụ hưởng có trùng tên công ty trên hợp đồng không, ngân hàng nhận có nằm ở nước khác với nước đặt nhà máy không. Chậm vài ngày vẫn rẻ hơn chuyển nhầm tiền ra nước ngoài, khoản gần như không đòi lại được.

Ngân hàng sẽ hỏi những giấy tờ gì

Khi chuyển tiền trả hàng cho nhà cung cấp nước ngoài, ngân hàng tại Việt Nam thường yêu cầu hợp đồng ngoại thương, hóa đơn (proforma hoặc hóa đơn thương mại) và giấy đề nghị chuyển tiền. Trả trước khi hàng về thì có thể phải nộp bổ sung tờ khai hải quan sau khi thông quan. Với L/C, anh/chị cần thêm đơn đề nghị mở L/C và hồ sơ ký quỹ hoặc tài sản bảo đảm.

Bộ chứng từ người bán gửi về, gồm hóa đơn thương mại, phiếu đóng gói, vận đơn, giấy chứng nhận xuất xứ…, cũng là bộ hồ sơ để làm thủ tục hải quan, chi tiết có trong bài chứng từ nhập khẩu. Mỗi ngân hàng có danh mục riêng và quy định quản lý ngoại hối có thể thay đổi, nên hỏi ngân hàng của mình và kiểm tra quy định hiện hành trước khi trả đợt đầu.

Trước lần chuyển tiền đầu tiên

Thử tự hỏi: nếu nhà máy này biến mất ngày mai, mình mất bao nhiêu? Con số đó mới là cơ sở để chọn tỷ lệ cọc và cách thanh toán quốc tế, không phải lời hứa của người bán hàng. Inmax Á Châu kết nối doanh nghiệp với nhà máy phù hợp trong mạng lưới đối tác, theo dõi làm mẫu, sản xuất và kiểm hàng theo lô, để anh/chị có căn cứ trước khi trả đợt cuối. Nếu đang chuẩn bị đơn đầu tiên, anh/chị có thể liên hệ để trao đổi cụ thể.