Bảo hiểm hàng hóa nhập khẩu: chọn điều kiện A, B, C và đòi bồi thường

Hình dung container về tới kho, cửa vừa mở đã thấy mấy chục thùng carton ở góc trong ướt sũng. Câu đầu tiên ai cũng hỏi: lô này có mua bảo hiểm hàng hóa không, mua theo điều kiện gì. Đọc kỹ đơn bảo hiểm lúc đó thì đã muộn.

Vì sao lô hàng nhập khẩu nên có bảo hiểm hàng hóa

Trên đường đi, hàng có thể vỡ, ngấm nước, cháy, mất kiện. Hãng tàu chỉ chịu trách nhiệm có giới hạn, lại được miễn trong nhiều trường hợp. Có bảo hiểm, chủ hàng nhận bồi thường trước, phần đòi hãng tàu để công ty bảo hiểm lo.

Một rủi ro ít người để ý là tổn thất chung. Tàu gặp nạn, thuyền trưởng phải bỏ bớt hàng hoặc thuê cứu hộ để cứu cả chuyến, thì mọi chủ hàng trên tàu cùng gánh chi phí đó, kể cả lô còn nguyên vẹn. Hãng tàu có thể giữ hàng tới khi có ký quỹ hoặc bảo lãnh. Lô có bảo hiểm thì công ty bảo hiểm đứng ra bảo lãnh.

Điều kiện A, B, C: phạm vi bảo hiểm hàng hóa khác nhau ra sao

Phần lớn đơn bảo hiểm hàng hóa đường biển ở Việt Nam dẫn chiếu bộ điều kiện của London (Institute Cargo Clauses, viết tắt ICC), bản phổ biến là ICC 1/1/09. Chữ ICC này trùng tên viết tắt với Phòng Thương mại Quốc tế nhưng là hai thứ khác nhau.

Điều kiện C hẹp nhất, chỉ trả cho tai nạn lớn được kể tên: cháy nổ, tàu mắc cạn, chìm, lật, đâm va, dỡ hàng ở cảng lánh nạn, hy sinh tổn thất chung, hàng bị ném xuống biển. Điều kiện B thêm động đất, sét, hàng bị sóng cuốn, nước biển hay nước sông tràn vào hầm tàu, container, và kiện rơi mất khi xếp dỡ. Điều kiện A rộng nhất: mọi rủi ro trừ những điểm loại trừ ghi trong đơn, nên vỡ, móp, mất cắp mới được tính.

Đồ gia dụng, mỹ phẩm, hàng thành phẩm nói chung thường hỏng vì va đập, ướt, mất cắp, đúng những thứ điều kiện C không trả. Phí điều kiện A cao hơn nhưng đáng tiền. Hàng ít hỏng như thép cuộn thì cân nhắc B hoặc C.

Số tiền bảo hiểm: vì sao hay lấy giá CIF cộng 10%

Thông lệ là mua bảo hiểm hàng hóa với số tiền bằng 110% giá CIF, tức tiền hàng cộng cước và phí bảo hiểm, thêm 10% bù cho lãi dự tính. Incoterms 2020 cũng lấy mức tối thiểu 110% giá hợp đồng khi người bán mua bảo hiểm theo CIF và CIP. Nhập giá FOB thì quy ra giá CIF trước rồi mới tính. Mua thấp hơn giá trị thật, khi có tổn thất thường chỉ được trả theo tỷ lệ.

Mua theo từng chuyến hay ký hợp đồng bao cả năm

Nhập vài lô mỗi năm thì mua theo chuyến, mỗi lô một đơn. Cách này gọn nhưng dễ quên, tàu chạy rồi thì nhiều nơi không nhận. Nhập đều hàng tháng thì nên hỏi hợp đồng bảo hiểm bao (open cover): chốt trước điều kiện, tỷ lệ phí, hạn mức mỗi chuyến, mỗi lô chỉ cần khai báo. Lô khai muộn có được nhận không thì xem trong hợp đồng.

Theo Incoterms, ai mua bảo hiểm hàng hóa

Chỉ CIF và CIP buộc người bán mua bảo hiểm. Theo Incoterms 2020, CIF chỉ cần mức tối thiểu tương đương điều kiện C, còn CIP phải tương đương điều kiện A. Mua CIF mà muốn điều kiện A thì ghi vào hợp đồng và xin bản đơn bảo hiểm.

Với EXW, FCA, FOB, CFR, CPT, rủi ro sang người mua từ sớm nên người mua tự mua là hợp lý. Dễ hớ nhất là CFR: người bán thuê tàu nên người mua tưởng đã có người lo, quên rằng hàng lên tàu là rủi ro đã thuộc về mình. Với DAP, DPU, DDP, người bán chịu rủi ro tới nơi đến nên tự lo. Xem thêm bài Incoterms 2020, văn bản gốc có trên trang ICC.

Hàng về bị tổn thất: làm gì trong mấy ngày đầu

Kiểm ngay khi nhận. Xem niêm phong container còn nguyên không, số chì có khớp chứng từ không, vỏ có thủng, móp không. Thùng hỏng thì chụp ảnh tại chỗ. Ghi chú lên phiếu giao nhận kiểu "3 thùng ướt, 1 thùng rách", có chữ ký bên giao. Đã ký "nhận đủ, hàng tốt" thì rất khó nói lại.

Báo công ty bảo hiểm, mời giám định theo đầu mối ghi trên đơn, giữ nguyên hàng hỏng tới khi giám định viên tới. Thông báo cho hãng tàu đúng hạn. Theo Bộ luật Hàng hải Việt Nam 2015, tổn thất không nhìn thấy từ bên ngoài phải được báo bằng văn bản cho người vận chuyển trong 3 ngày kể từ ngày nhận hàng, quá hạn thì coi như hàng đã giao đúng vận đơn. Bỏ bước này, công ty bảo hiểm có thể giảm tiền bồi thường vì chủ hàng làm mất quyền đòi hãng tàu.

Giữ đủ giấy tờ: đơn bảo hiểm, hóa đơn, phiếu đóng gói, vận đơn, biên bản giám định, biên bản giao nhận, thư khiếu nại hãng tàu. Phần lớn có sẵn trong bộ chứng từ nhập khẩu. Thời hạn cụ thể nên đối chiếu quy định hiện hành và chính đơn bảo hiểm.

Những trường hợp hay bị từ chối bồi thường

Điều kiện A cũng có loại trừ. Hay gặp nhất là đóng gói không phù hợp: carton mỏng chồng cao, hàng nặng không chèn lót. ICC 2009 coi việc xếp hàng vào container cũng là đóng gói, nên container nhà máy tự đóng mà xếp ẩu thì dễ bị từ chối. Thứ hai là chậm trễ: tàu trễ làm hàng mùa vụ lỡ dịp bán, thiệt hại đó không được bồi thường. Thứ ba là nội tỳ của hàng, hư hỏng do bản chất món hàng, như nông sản tự lên men.

Ngoài ra còn hao hụt tự nhiên, lỗi cố ý, mua bảo hiểm sau khi tổn thất đã xảy ra, khai sai tên hàng. Cách phòng là ghi yêu cầu đóng gói đi biển vào hợp đồng với nhà máy và kiểm cả cách đóng thùng trước giao. Trả bằng L/C thì có thể đưa đơn bảo hiểm vào bộ chứng từ phải xuất trình, xem bài thanh toán quốc tế.

Trước khi tàu chạy, tự hỏi một câu

Nếu ngày mai cả lô hàng nằm dưới đáy biển, ai trả tiền cho mình? Trả lời được bằng số hiệu một đơn bảo hiểm hàng hóa, kèm điều kiện A, B hay C, là đủ. Với các đơn gia công ở nước ngoài do Inmax Á Châu theo dõi, chuyện bảo hiểm có thể chốt cùng lúc với điều kiện giao hàng, còn quy cách đóng thùng được xem ngay tại xưởng. Cần người đọc giúp đơn bảo hiểm của một lô sắp đi, anh/chị cứ liên hệ với chúng tôi.